Cổng luyện thi đại học moon.vnGiới thiệu | Giáo viên | Đăng ký | Đăng nhập | Hệ thống Level
Cổng luyện thi đại học moon.vn
Trang chủ Tiếng AnhToán họcVật lýHóa họcSinh họcKhóa CSKTThi onlineTài khoảnTin tức
Bài giảng miễn phíToán họcVật lýHóa học

Danh pháp trong hóa học hữu cơ

Sau đây là cách gọi tên este theo yêu cầu của một số học sinh.

Tên este gồm: Tên gốc hiđrocacbon R’ + tên anion gốc axit (thay đuôi ic thành at)

Ví dụ:

- HCOOC2H5 : etyl fomat (hay etyl metanoat)

- CH3COOCH=CH2 : vinyl axetat

- CH2=CHCOOCH3 : metyl acrylat

- CH2=C(CH3)COOCH3: metyl metacrylat

- CH3COOCH2CH2CH(CH3)2 : isoamyl axetat

- CH3COOCH2CH=CHCH2CH2CH3 : hex-2-en-1-yl axetat

- C6H5COOCH=CH2 : vinyl benzoat

- CH3COOC6H5 : phenyl axetat

- CH3COOCH2C6H5 : benzyl axetat

- C2H5OOC[CH2]4COOCH(CH3)2 : etyl isopropyl ađipat

- (CH3COO)2C2H4 : etylenglicol điaxetat

- CH2(COOC2H5)2 : đietyl malonat

- (CH3[CH2]7CH=CH[CH2]7COO)3C3H5 : glixeryl trioleat (hay triolein hay trioleoylglixerol)

- dp001.png: glixeryl panmitostearooleat (hay panmitoylstearoyloleoylglixerol)

- CH3[CH2]14COO[CH2]15CH3 : miricyl panmitat (hay sáp ong)

Sau đây là một số quy tắc cơ bản của danh pháp IUPAC. Danh pháp này đã được hội hóa học cơ bản và ứng dụng quốc tế (the International Union of Pure anh Applied Chemistry) thông qua năm 1957.

I – CẤU TẠO CỦA HỢP CHẤT HỮU CƠ VÀ CẤU TẠO CỦA TÊN GỌI

Theo IUPAC, cấu tạo một hợp chất hữu cơ gồm một mạch chính và có thể có các nhánh, nhóm thế hoặc các nhóm chức gắn vào nó.

* Ví dụ 1

                                                  Nhánh
                                                        dp021.png  
                                    dp002.pngdp024.png Mạch chính
                                                            dp023.png                                     dp022.png
                                                      Nhánh                                                Nhóm chức

Do đó tên của một hợp chất hữu cơ phải phản ánh được các hợp phần cấu tạo nói trên. Tên theo danh pháp IUPAC gồm 3 phần: đầu, thân và đuôi:

- Các nhánh, nhóm thế và nhóm chức phụ tạo nên phần đầu

- Mạch chính hay vòng chính tạo nên phần thân

- Tên nhóm chức chính tạo nên phần đuôi

Trong ví dụ trên:             5,5 – đimetyl               heptan                   2 – on 
                                             Đầu                        Thân                        Đuôi

- Đầu: hai mạch nhánh metyl ở C số 5, đọc là 5,5 – đimetyl

- Thân: mạch chính có 7C (đánh số từ 1 đến 7) không có liên kết bội, đọc là heptan

- Đuôi: nhóm chức xeton ở C số 2, đọc là 2 – on

Vì vậy hợp chất có tên là: 5,5 – đimetyl heptan 2 – on

* Ví dụ 2

                                                              Nhánh
                                                                    dp021.png

  Vòng chính   dp025.png dp003.png      dp024.png Nhóm thế

2 – amino – 1 – metyl                               benzen
         Đầu                                                    Thân

Vì vậy hợp chất có tên là: 2 – amino – 1 – metyl benzen

* Ví dụ 3:  

                                                                                                                   Nhóm chức chính

                                                                                                                dp026.png

     Vòng chính dp025.pngdp005.png     dp024.png Nhóm chức phụ

     2 – hiđroxi                         benzen                   1 - cacboxylic

Vì vậy hợp chất có tên là: 2 – hiđroxi benzen – 1 – cacboxylic

II – CÁCH CHỌN MẠCH CHÍNH VÀ ĐÁNH SỐ

1. Với hiđrocacbon no

- Mạch chính là mạch có nhiều nhánh nhất và dài nhất, số 1 phải dành cho C ở đầu gần mạch nhánh nhất

* Ví dụ 4

dp006.png    dp024.png Mạch chính
                                               dp022.png   
                                                    Mạch nhánh

                      2 – metyl butan

- Khi mạch chính chứa hai nhánh ở vị trí cân đối thì số 1 ở đầu gần nhánh đơn giản hơn

* Ví dụ 5:

dp007.pngdp024.pngMạch chính
                                                                    dp022.png
                                                                      Các mạch nhánh

                      4 – etyl – 3 – metyl hexan

- Khi mạch chính có nhiều nhánh thì các số được đánh theo quy tắc số nhỏ nhất, nghĩa là phải đánh số sao cho tổng của chúng trong tên gọi là nhỏ nhất.

* Ví dụ 6:

dp008.png dp024.png Mạch chính
                                                                                       dp022.png
                                                                                         Các mạch nhánh

                     5 – etyl – 2,3 – đimetyl heptan (tổng = 2 + 3 + 5 = 10)

- Nếu đánh số ngược lại, hợp chất sẽ có tên là: 3 – etyl – 5,6 – đimetyl heptan có tổng = 14. Theo thứ tự chữ cái thì etyl phải được đọc trước metyl.

2. Với hiđrocacbon không no

- Mạch chính là mạch có nhiều liên kết bội và dài nhất, số 1 dành cho C ở đầu gần liên kết bội

* Ví dụ 7:

dp009.png dp024.png Mạch chính
                                                                    dp022.png
                                                                        Mạch nhánh

                       3 – metyl hexa – 1,4 – đien

- Khi có cả liên kết đôi và liên kết ba ở mạch chính thì số 1 ở đầu gần liên kết đôi

* Ví dụ 8:

dp010.png
            Pen – 1 – en – 4 – in

3. Với hợp chất mạch vòng

- Mạch chính là mạch vòng, số 1 dành cho C trong mạch chính mang nhánh đơn giản nhất, các số tiếp theo được đánh theo quy tắc số nhỏ nhất.

                                           Ví dụ 9                                              Ví dụ 10                              Ví dụ 11

dp011.png

3 – etyl – 1 – metyl xyclohexan 1 – metyl – 3 –propyl benzen 2 – etyl – 1 – metyl naphtalen

- Khi hợp chất có nhiều vòng rời rạc thì mạch chính là mạch thẳng.

* Ví dụ 12:

dp012.png

1,1,1 – triclo – 2,2 – bis(4 – clophenyl) etan (DDT)
(bis thay cho đi nếu nhóm thế phức tạp)

- Khi có nhóm thế hoặc nhóm chức gắn với vòng, số 1 đặt ở C trong mạch vòng gắn trực tiếp với nguyên tử ở nhánh hoặc ở nhóm chức có khối lượng nguyên tử nhỏ nhất. Các số tiếp theo cũng được đánh theo qui tắc số nhỏ nhất.

* Ví dụ 13:

dp013.png

4 – amino – 1,2 – đimetyl benzen

Trong công thức trên, số 1 dành cho C gắn với –CH3 mà không phải C gắn với –NH2 vì khối lượng nguyên tử của C nhỏ hơn của N

- Đối với mạch nhiều vòng ghép, nhiều cầu.

* Ví dụ 14:

dp014.png

Spiro [2,3] hexan

Trong đó: hexan là tên gọi mạch chính 6C không có liên kết bội, xếp thành 2 vòng có số C theo thứ tự tăng dần là 2 và 3 được đặt trong ngoặc vuông [ ] và cách nhau dấu phẩy. Hai vòng có chung 1 nguyên tử C nên có tiếp đầu ngữ spiro.

* Ví dụ 15:

dp015.png

1,7,7 – trimetyl bixiclo [2.2.1] heptan – 2 – on

Trong đó: heptan là tên gọi mạch chính 7C không có liên kết bội, xếp thành 2 vòng và có 3 cầu nối: cầu 1234 có số nhịp là 2C (C2, C3); cầu 1564 có số nhịp là 2C (C5, C6); cầu 174 có số nhịp là 1C (C7). Chữ số chỉ số nguyên tử C ở mỗi cầu được viết theo thứ tự nhỏ dần, đặt trong ngoặc vuông [ ] và cách nhau dấu chấm. Thêm tiếp đầu ngữ bixiclo khi có chung cầu nối.

4. Với hợp chất có nhóm thế, nhóm chức

- Khi mạch chính có nhóm thế, nhóm chức thì số 1 đặt ở đầu gần nhóm chức

* Ví dụ 16:

 Mạch chính  dp025.pngdp016.pngdp024.pngNhóm chức
                                              dp022.png
                                                         Nhóm thế

 3 – clo pentan – 1 – ol

- Khi hợp chất hữu cơ có từ hai nhóm chức trở lên thì sẽ có nhóm chức chính (có độ hơn cấp cao nhất) và nhóm chức phụ. Mức độ hơn cấp của các nhóm chức như sau: –COOH > –CHO > >C=O > –OH > –NH2. Số 1 đặt ở đầu gần nhóm chức chính.

* Ví dụ 17:

dp017.png dp024.png Nhóm chức chính
                                                                dp022.png
                                                                 Nhóm chức phụ
                  2,3 – đihiđroxi butanđioic

* Ví dụ 18:

dp018.png dp024.pngNhóm chức chính
                                                    dp022.png
                                                    Nhóm chức phụ

                    Axit 3 – oxopentanoic

* Ví dụ 19:

                                                                                                      Nhóm chức chính
                                                                                                   dp026.png

dp019.png
                                       dp022.png 
                                                     Nhóm chức phụ

 
Axit formylbutanđioic

* Ví dụ 20:

dp020.png

Axit 4 – hiđroxi xiclohexan cacboxylic

  • Biên soạn Hồ Chí Tuấn - ĐH Y Hà Nội
  • Bình luận (91)
    trollhk - (08/07/2013 10:15:15)
    Vậy làm sao để biết đâu là nhóm chức chính đâu là nhóm chức phụ vậy anh?
    trollhk - (08/07/2013 10:15:08)
    Vậy làm sao để biết đâu là nhóm chức chính đâu là nhóm chức phụ vậy?
    muoilamhung - (14/06/2013 05:48:22)
    bvn
    olooooo - (22/01/2013 08:6:21)
    THAY GOI TEN MAY CHAT NAY GIUP E VS:CH3CH2CHCLCH2CH3,CH3CH=C(CH3)-CH=CH2,CH2=CH-CH(CH3)-CHBr-CH3,CH2Br-CH2CHCL-CH3.E CAM ON
    olooooo - (22/01/2013 08:2:43)
    thay goi ten may chat nay ho e vs:CH3CH2CHCLCH2CH3,CH3CH=C(CH3)-CH=CH2,CH2=CH-CH(CH3)-CHBr-CH3
    lothien99 - (19/10/2012 10:10:28)
    học làm gì cho đầu to mắt trố =))))))))))))))))))))))
    lothien99 - (19/10/2012 10:9:03)
    NHƯ SHIT
    lothien99 - (19/10/2012 10:8:40)
    chả hiểu
    nhocshokxoxo95 - (17/09/2012 12:45:55)
    Còn nếu có nối 3 và gốc andehit thì đánh nối 3 hay gốc andehit?
    vandai - (14/07/2012 03:26:47)
    công nhận bổ ich thật
    thuythuyhmu - (23/05/2012 11:3:28)
    tranvananh1995 - (12/03/2012 06:33:58) híc, em kém nhất phần phân biệt nhóm ưu tiên Em ưu tiên nguyên tử đính trực tiếp vào mạch chính có nguyên tử khối nhỏ nhất là chức chính nhé. -thuythuyhmu-
    thuythuyhmu - (23/05/2012 11:1:54)
    Nhóm chức phụ của ceton là ceto , nhóm chức chính của ceton là on, Nhóm chức chính của -CHO là aldo, chức phụ của -CHO là al. -thuythuyhmu-
    tranvananh1995 - (12/03/2012 06:33:58)
    híc, em kém nhất phần phân biệt nhóm ưu tiên
    raultt - (07/03/2012 11:13:09)
    chịu,gét nhât đọc tên
    pensea - (08/12/2011 11:48:49)
    cách đọc tên không đúng lắm thì phải, tôi đọc bằng chemsket ra kết quả khác
    ThayHieuTruong - (10/11/2011 12:21:22)
    Đúng là Thứ em cần
    vinha3byths - (03/11/2011 10:38:37)
    binh thuong wa co cach nho nao dac biet hon ko thay
    tn16160 - (22/10/2011 01:45:35)
    sao thay ko neu cac phuong phap giai hoa huu co thay? Cam on thay nhieu
    gorrila - (09/10/2011 03:19:17)
    hay quá, cảm ơn thầy nhiều ^^
    Neil_Enrol - (09/09/2011 12:53:52)
    em rat cam on thay, mong thay cung voi cac giao vien khac se co nhieu bai giang hay hon nua cho chung em hoc tap
    Neil_Enrol - (09/09/2011 12:51:51)
    em muon hoi tai sao tat ca cac bai deu do thay Hung dang len?mot minh thay thi lam sao co the dap ung het cac yeu cau cua hoc sinh tren toan quoc duoc?
    tuonglai007 - (30/08/2011 12:28:53)
    hay wa nhung minh cung chua ranh
    vietche0006 - (14/08/2011 10:58:13)
    thầy có thể viết thêm mấy bài giảng quan trọng của lớp 11 đc ko ạ!
    emchilacuaanh - (23/07/2011 08:39:48)
    cảm ơn thầy, mà mấy cái mạch phức tạp em vẩn chưa hiểu thậy ạ, hihi
    kona94 - (03/07/2011 03:2:19)
    bai giang nay that la cong phu, cam on thay`
    lythihong - (10/06/2011 11:12:04)
    hay lam thay a
    leoesaki - (07/06/2011 07:29:06)
    thua thay o vi tri nhom chuc phu goi ten chuc xeton va andehit the nao a
    ninjaloanthi - (05/06/2011 08:58:11)
    uk
    kakulitun - (22/05/2011 02:12:56)
    ak!!! minh mới gia nhâp.........các pạn ai pít cách vô thi thế nào giúp giùm mình với ?????????? mình hok sành MT????????? hì tks
    kakulitun - (22/05/2011 02:10:13)
    thầy ơi!!!!!!! thầy có thể chỉ cho tụi em cách nào nhớ nhanh các tên thông thường hok ah??? tks thầy nhìu....
    lanhlung278 - (27/03/2011 04:51:26)
    thay oi.em khong ro ve cach goi ten cua hidrocacbon va dan xuat halogen-ancol-phenol.thay co the chi giup e duoc khong a. cam on thay nhieu nhieu a
    lanhlung278 - (27/03/2011 04:43:57)
    thay viet hay thiet.^^
    lanhlung278 - (27/03/2011 04:43:56)
    thay viet hay thiet.^^
    macachua_tmt - (03/03/2011 11:45:05)
    có 4 đồng phân C3H7N : 2 bậc 1, 1bậc 2 và 1 bậc 3
    huongss501 - (27/02/2011 08:38:30)
    thưa thầy thầy có thể cho em biết về số đồng phân của C3H7N được ko ah
    nguyen_hue2010 - (16/02/2011 08:37:32)
    e cần phần lý thuyết về cơ chế phan ứng hóa học,thầy có thể viết bài giảng vê nó k ak.
    yeuembosua - (11/02/2011 07:34:09)
    cung hay phet
    Pham_Quy_93 - (07/02/2011 08:1:55)
    cung dc viet cung de hieu?
    phuong10a3 - (15/01/2011 08:54:07)
    Em cảm ơn thầy tháy viết thêm nữa đi ạ
    quang_binbin - (15/01/2011 04:25:04)
    hjnh nhu 11 ko co may cai giong ben zen
    huytaigioi - (09/01/2011 05:39:44)
    thay co cho em cach doc ten de nho nhst dc ko a
    tahy94 - (29/12/2010 07:32:01)
    ui, mạch vòng...
    Hc_Acsimet - (20/12/2010 12:40:17)
    thks!
    tungnx - (13/12/2010 02:58:59)
    hay qua
    ngoalongthanhiep93 - (26/11/2010 06:36:34)
    khoa nghi j chu. de hieu ma
    khicon_92 - (26/11/2010 03:17:33)
    hay bình thường
    xaulatao - (10/10/2010 08:37:46)
    èo! mấy cái này thì em nghĩ kô cần thiết lắm, vì trong sách GK gần như đủ hết, em vào đây chỉ để xem mấy cái chất gọi bằng tên thường mà hay thi thôi
    hoangmanh - (03/10/2010 09:20:13)
    wa hay-moi het mom vi doc .lan het ca
    dieuhang512 - (27/09/2010 05:30:11)
    thank you dì
    0o0loan###93 - (29/08/2010 11:3:56)
    CAC BAN OI HINH DAU TIEN TRUONG THA TRUNG MINH DO .DE DUNG KO NHI ?
    moonky - (25/08/2010 07:28:22)
    thầy ơi,sao hần cacbon ko no ý,ở trường em dạy là ưu tiên liên kết 3 rồi mới tới liên kết đôi mà??kì thế nhỉ
    quyqua8x - (20/07/2010 09:42:31)
    co the day bang video duoc khong thay
    tondaithanh - (01/07/2010 10:16:06)
    hj
    snow_angel86 - (15/06/2010 01:17:25)
    khón hiểu quá
    thanhdeptrai - (31/05/2010 04:0:55)
    qua hay]
    bogia_handsome - (29/05/2010 10:50:20)
    bogia_handsome - (29/05/2010 10:43:30)
    hunghuuchinh - (06/05/2010 07:5:55)
    cam on thay
    angel_lovely - (14/03/2010 10:23:00)
    thay oi,neu de thi chuong trinh co ban thi danh ha co doc kho nhu vay ko thay?
    pro_ck - (05/03/2010 09:50:10)
    thầy ơi! mấy cái ví dụ 13,14,15 em hok hiểu:(
    newstart23 - (03/03/2010 04:11:23)
    rat hay nhung em moi hoc lo 10 thui cha hieu may dau cam on cac thay nhieu nhieu
    namduy_bgiang - (21/02/2010 02:21:59)
    em hieu roi
    namduy_bgiang - (20/02/2010 02:54:57)
    qua' tuyet
    smallboy204 - (12/02/2010 12:25:40)
    rất hay, cảm ơn thầy
    apakoh_b1 - (02/02/2010 02:51:47)
    cảm ơn thầy nhiều
    thuydung10293 - (01/02/2010 08:32:44)
    đọc ở đây thì mình hiểu nhưng 1 số bt trong sách thì có đá án làm mình không hiểu nổi(có thể mình ngu nữa), mà gửi bình luận mà không có công cụ để viết gửi để giải đá nữa. sao khổ quá nè. bạn nào bik rành về vi tính xin giú mình với.
    thuydung10293 - (01/02/2010 08:29:55)
    cho mình hỏi tí xíu, locant là gì? đâu hải lúc nào cũng đánh số ở mạch hân nhánh gần nhất đâu? mà còn hụ thuộc vào tổng cacbon gì đó nữa hải không?
    hang151191 - (28/01/2010 09:38:02)
    em can nhung li thuyet ve olime nghien ve van de cong thuc cau tao cua cac chat thuong ga,huong trinh dieu che,giai doan dieu che
    chicken_mo1 - (15/01/2010 08:45:29)
    thay viet bai giang hay qua!Rat de hieu ,mong thay co the viet nhieu bai giang hon cho chung em hoc ta.Cam on thay!
    lynk105 - (11/01/2010 10:28:51)
    thầy viết chi tiết quá, cảm ơn thầy nhiều ạ:)
    bodenhat - (03/12/2009 11:0:56)
    thay co the ging them ve nhieu han khac dc k e cam on thay
    thuthuy.com.vn - (07/11/2009 11:22:34)
    e cam on thay ah!hoc sinh cua thay
    isesi - (04/11/2009 07:8:40)
    Thay viet' chi tiet' nhi?!
    vanthanh1501 - (19/10/2009 10:37:49)
    kha cu the, cam on
    Luyen_Thi_Dai_Hoc - (14/10/2009 04:49:04)
    Ykj! Cam on nHiEu Ha
    tanhocpy1 - (25/09/2009 03:44:40)
    cam on bt nhieu nha!
    admin - (21/09/2009 11:8:57)
    Chào em! Người ta gọi (CH3)2CH-CH2-CH2- là isoamyl để còn hân biệt với (CH3)2CH-CH(CH3)- (gọi là 3-metylbut-2-yl; CH3-CH2-C(CH3)2- (gọi là 2-metylbut-2-yl); CH3-CH2-CH(CH3)-CH2- (gọi là 2-metylbut-1-yl)! Còn cách gọi isoentyl thì rất chung chung! Chúc em và các bạn học thật tốt!
    christopher_aguilera - (19/09/2009 09:46:44)
    Cam on!
    phan_thuong277 - (19/09/2009 03:28:07)
    cám ơn thầy thầy có thể cho thêm vài bai ta cụ thể dc ko ak
    whereareyou_sweetie - (19/09/2009 06:30:42)
    Bài giảng hay quá ạ...Em cám ơn thầy
    misu92 - (18/09/2009 08:5:27)
    thầy ơi! thầy viết thêm cả nhưng bài quan trọng của lớ 11 như ancol anđehit và axit đi ạ. em thấy cách viết của thầy rất dễ hiểu nên rất mong sẽ có nhưng bài giảng cả của lớ 11 cho chúng em củng cố thêm. cảm ơn thầy nhiều nhiều ạ!
    tramy18 - (13/09/2009 04:20:40)
    em xin cam on
    hoanghai_hlk - (13/09/2009 04:17:22)
    kai nay co kai de kai kho. co hiu cho ko hiu? sao day
    dodaihoc2010 - (13/09/2009 01:44:51)
    sao em van chua hieu?
    nguyenthanhdo - (12/09/2009 08:7:22)
    hay thiệt cám ơn thầy ạ
    QmonkeyM - (12/09/2009 07:42:44)
    ai giú tớ liệt kê 1 số gốc Anken, Ankin đc ko ? cách đọc tên của nó khó quá.. và tên của gốc Axit nữa sao lại là acrylat, rùi j j nữa ?
    115599 - (12/09/2009 06:10:11)
    em cam on nhieu lam
    long12a - (11/09/2009 04:49:44)
    sao ko co cach doc ten thay the vay anh
    blackute - (11/09/2009 01:47:50)
    uk hiu hon ui`
    kizo92 - (10/09/2009 10:10:55)
    bay jo` thi` mi`nh hie?u hon ru`i
    akhung - (10/09/2009 09:57:55)
    do wa
    Viết bình luận
    Nội dung:  
    © Copyright 1997-2014 Moon.vn.

    ® Moon.vn giữ bản quyền nội dung trên website này.